W zasadach wymiany uszkodzonych banknotów opublikowanych przez NBP nie ma terminu 1 października 2026 r. Nie wynika z nich obowiązek wymiany gotówki z portfela do końca września. Przy podartym banknocie znaczenie mają jego autentyczność, rozpoznawalny nominał i zachowana powierzchnia. W zależności od uszkodzenia można odzyskać całą wartość albo połowę.
Pod koniec września pojawiły się nagłówki sugerujące pilną wymianę banknotów. W sprawdzonym przez nas tekście z 29 września zapowiedź daty granicznej prowadziła do opisu zwykłej procedury dla zniszczonych pieniędzy. Nie wskazano aktu wprowadzającego taki termin. Dlatego sprawdziliśmy informacje u emitenta — Narodowego Banku Polskiego.
Czy trzeba wymienić banknoty do 1 października 2026?
Nie ma takiego terminu w opisanej przez NBP procedurze wymiany zużytych i uszkodzonych złotych. NBP odsyła do zarządzenia nr 31/2013 i jego tekstu jednolitego ogłoszonego w 2024 r. Sam fakt, że artykuł prasowy otrzymał wrześniową datę, nie oznacza zmiany tych zasad.
Warto rozdzielić dwie sprawy: wycofanie określonego wzoru pieniądza z obiegu oraz wymianę konkretnego egzemplarza, który został podarty, poplamiony lub nadmiernie zużyty. Opisywana tutaj procedura dotyczy tej drugiej sytuacji. Nie jest wezwaniem do opróżnienia portfela z całych, nieuszkodzonych banknotów.
Również starszy wygląd banknotu nie przesądza o utracie ważności. Przy modernizacji zabezpieczeń banknotu 200 zł PWPW wyjaśniała, że wcześniejsze banknoty wprowadzone od denominacji pozostają w obiegu. To historyczny przykład, dlaczego nowy wzór i unieważnienie poprzedniego nie są tym samym.
Ile dostaniesz za podarty banknot? Progi 45% i 75%
Poniższa tabela opisuje zwykłą wymianę w banku. Zakłada autentyczny banknot, którego nominał można rozpoznać, bez szczególnych okoliczności takich jak uszkodzenie przez system antykradzieżowy. Progi wynikają z § 3–4 zarządzenia NBP; przedstawia je też poradnik BOŚ Banku o wymianie banknotów.
| Zachowany banknot | Wartość przy wymianie | Przykład dla nominału 200 zł |
|---|---|---|
| Ponad 75% pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie | 100% nominału | 200 zł |
| Od 45% do 75% pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie | 50% nominału | 100 zł |
| Maksymalnie 9 części, które pochodzą z jednego banknotu i tworzą 100% powierzchni | 100% nominału | 200 zł |
Dokładnie 75% mieści się w przedziale wymiany za połowę nominału. Pełna wartość w pierwszym wierszu wymaga zachowania więcej niż 75%. Jeśli zostało mniej niż 45% powierzchni, nie są spełnione opisane progi wymiany.
Przykład: pojedynczy fragment dwustuzłotówki stanowiący 60% jej pierwotnej powierzchni oznacza 100 zł przy wymianie na tych zasadach. Nie otrzymujesz 60% nominału, czyli 120 zł — sposób obliczenia nie jest proporcjonalny do powierzchni.
Nie musisz samodzielnie mierzyć skrawków z dokładnością do milimetra. Ocenę wykonuje bank. Wątpliwości dotyczące wymiany za całość lub połowę są podstawą przyjęcia znaków pieniężnych do dalszej procedury, opisanej w § 4a i § 6 zarządzenia. Zachowaj wszystkie fragmenty; domowy szacunek nie jest decyzją o wypłacie.
Gdzie wymienić uszkodzony banknot?
Zacznij od placówki bankowej prowadzącej obsługę kasową. BOŚ wyjaśnia, że do takiej wymiany nie trzeba mieć konta w danym banku, a zwykła wymiana spełniających warunki polskich banknotów jest bezpłatna. Przed wizytą sprawdź godziny kasy — nie każda placówka obsługuje gotówkę.
Gdy pieniędzy nie można wymienić od razu, bank przyjmuje je wraz z wnioskiem do przekazania do Centrali NBP. Sklep nie zastępuje tej procedury: według wyjaśnienia BOŚ sprzedawca może odmówić przyjęcia uszkodzonego banknotu.
Przed wizytą:
- zbierz fragmenty danego banknotu i zabezpiecz je przed dalszym zniszczeniem;
- zapisz, jaki nominał przekazujesz do oceny;
- przy przyjęciu do dalszej procedury zachowaj potwierdzenie i kopię dokumentów.
Czy można wysłać banknoty do NBP pocztą?
Osoba fizyczna może przesłać uszkodzone banknoty o łącznej wartości nominalnej do 2000 zł bezpośrednio do Centrali NBP, pocztą lub kurierem. Należy dołączyć aktualny wniosek dla osoby fizycznej, dostępny na stronie NBP poświęconej wymianie, i zastosować podane tam instrukcje pakowania. Przed nadaniem sprawdź również warunki przewoźnika dotyczące przesyłania gotówki.
NBP wskazuje adres: Departament Emisyjno-Skarbcowy, ul. Świętokrzyska 11/21, 00-919 Warszawa, z dopiskiem „DES — wymiana”. Równowartość wymienionych pieniędzy przekazywana jest na rachunek wskazany we wniosku. Limit 2000 zł dotyczy nominałów banknotów wysyłanych tą drogą, a nie spodziewanej kwoty zwrotu.
Plama z systemu antykradzieżowego to osobna sprawa
Banknotów zabarwionych przez system neutralizacji gotówki nie należy oceniać wyłącznie według procentu zachowanej powierzchni. Obejmują je odrębne procedury. NBP udostępnia na stronie wymiany przykłady takich uszkodzeń. Pokaż banknot pracownikowi banku i opisz okoliczności jego otrzymania; zwykła tabela nie przesądza wtedy o wyniku sprawy.
Przy porządkowaniu gotówki oddziel pieniądze przekazane do oceny od środków dostępnych na codzienne wydatki. W domowych rozliczeniach zapisz dopiero potwierdzony wynik wymiany. Pomocny może być nasz poradnik o prowadzeniu budżetu domowego.
Stan informacji: 29 września 2026 r. Opracowanie na podstawie informacji NBP, zarządzenia nr 31/2013 (tekst jednolity: Dz. Urz. NBP z 2024 r., poz. 6) oraz podlinkowanych wyjaśnień. Przykłady kwot są obliczeniami redakcyjnymi. Ocena konkretnego banknotu należy do banku lub NBP.
